خانه / دانش سلامتی / دارو و بیماری ها / داروی ریتالین چیست؟

داروی ریتالین چیست؟

ریتالین با نام علمی متیل فنیدات (به انگلیسی: Methylphenidate) که بیشتر به نام تجاری آن، ریتالین (به انگلیسی: Ritalin) شناخته می‌شود، دارویی است که برای درمان بیش فعالی، نشانه‌های نارکولپسی، و برخی از مبتلایان به افسردگی مقاوم به درمان تجویز می‌شود.

 

ریتالین نوارتیس سوئیس بسته بندی شده در ایران
ریتالین نوارتیس سوئیس بسته بندی شده در ایران

مهمترین برندهایی که این دارو را تولید می کنند؛ عبارتند از:

Brands: Aptensio, Concerta, Daytrana, Metadate, Methylin, Quillivant, Ritalin

اسامی تجاری متیل فنیدات موجود در ایران

نام تجاری
قرص متیل فنیدیت اکسیر 10 میلی گرم
قرص استیمدیت 10 میلی گرم
قرص روبیفن 10میلی گرم
قرص ریتالین 10 میلی گرم
قرص اتندآپ-اکسیر 10 میلی گرم
قرص پیوسته رهش ماتوراید 18 میلی گرم
قرص پیوسته رهش ماتوراید 54 میلی گرم
قرص پیوسته رهش ماتوراید 36 میلی گرم
قرص استیمدیت 20 میلی گرم

در تصویر ذیل عکس قرص روبیفن که از برندهای رایج داروی متیل فنیدات موجود در ایران و محصول شرکت روبیو اسپانیا است را مشاهده می نمایید

مولکول این دارو دارای فرمول شیمیایی C14H19NO2 است؛ لازم به ذکر است که این فرمول متعلق به چندین ماده دیگر هم هست و تفاوت این ماده با ماده دیگر در نحوه چیدمان و قرارگیری اتم ها در مولکول است؛ در ذیل تصویری شماتیک از مولکول این دارو را مشاهده می کنید:

ریتالین چیست؟

  • متیل فنیدیت (Methylphenidate) که با نام تجاری ریتالین شهرت یافته است، از دسته مواد محرک سیستم اعصاب مرکزی است که در درمان بیماری عدم تمرکز ناشی از بیش فعالی (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) در میان کودکان استفاده می شود.
  • از این دارو همچنین در درمان خواب آلودگی مزمن (Narcolepsy) در میان افراد میانسال و کهنسال استفاده می شود.
  • اگر چه وابستگی جسمانی به ریتالین همانند مواد مخدری نظیر تریاک و شبه مرفین ها گزارش نشده است؛ اما پزشکان بر وابستگی روانی و نیاز به افزایش میزان مصرف آن که پدیده تحمل (Tolerance) نیز نامیده می شود، اتفاق نظر دارند.
  • افزایش در جه حرارت بدن، بی نظمی در ضربان قلب، سردرد و تهوع، افزایش فشارخون و تشنج از عوارض مصرف بیش از اندازه ریتالین است.
  • از علائم ترک جسمانی و روانی این قرص می توان به دردهای عضلانی، خواب آلودگی و افسردگی نام برد.

موارد مصرف ریتالین

1- تجویز داروی ريتالين به صورت یکی از اولویت های درمانی در جهت تاثیر گذاری مستقیم و مناسب در كودكان با سندروم رفتاری پيچيده (كه به صورت  سندرم فعاليت  های مفرط در كودكان نيز عنوان شده است ) ،  همچنین تاثیر گذاری بر آسيب جزيي مغز و يا اختلالات جزيی يا غير اصلی كار مخ می باشد.  در کنار مصرف ریتالین می توان از دیگر برنامه های درمانی که شامل درمان روانشناسی آموزشی و اجتماعی است، نام برد.

2- مصرف اين دارو به منظور  كنترل علايم ناركولپسی یا حمله خواب ( یعنی بیماری خواب زیاد ) صورت می گیرد.  می توان گفت که یکی دیگر  از مصارف جانبی اين دارو  در جهت كمک رسانی در كاهش اختلالات رفتاری ( مانند كاهش خشم و بهبود حافظه) و همچنین  چاقی می باشد.

تاثیرات این دارو در افراد بزرگسال به صورت افزايش هوشیاری های فکری ، افزایش فعاليت های  حركتی، كاهش احساس خستگی و همچنین سرحال شدن و  شادابی روحيه و احساس سرخوشی خفيف می باشد.  تاثیر این دارو در مورد سندرم فعاليت بسیار زیاد كودكان، به صورت آرام كننده متناقض بوده و باعث  كاهش فعاليت های بیش از حد و همچنین افزایش قدرت تمرکز کودکان  می شود.

اين دارو برای درمان بیش فعالی و درمان علائم ناركولپسی بكار مي‌رود. همچنين از آن براي درمان اختلالات افسردگی در بيماراني استفاده مي‌شود كه بيمار‌ي‌های جسمی آنان اجازه مصرف ضد افسردگي‌های متداول را نمیدهد.

مکانیسم اثر متیل فنیدات (ریتالین)

متيل‌فنيدات احتمالا با مهار برداشت مجدد دوپامين در اعصاب دوپامينرژيک باعث تحريك ملايم CNS میشود. اين دارو در كودكان مبتلا به حواس‌پرتی، بيقراری حركتی را مهار و تمركز حواس را افزايش میدهد. در ناركولپسی، متيل فنيدات با عمل بر قشر مخ و ساختارهای زير مخ مثل تالاموس باعث تحريك CNS میشود و بنابراين فعاليت‌ حركتی و هوشياری ذهنی را افزايش و احساس خستگی، سرخوشی ملايم و بیخيالی را كاهش میدهد.

فارماکوکینتیک متیل فنیدات (ریتالین)

به مقدار زياد و به سرعت جذب میشود. متابوليسم آن كبدی و دفع آن عمدتا‌ً كليوی و نيمه عمر آن معادل با 4/2-1/2 ساعت است.

موارد منع مصرف متیل فنیدات (ریتالین)

در صورت وجود اضطراب قابل ملاحظه، فشار عصبي، عصبانيت همراه با بي‌قراري ، حساسيت مفرط نسبت به دارو، فشار خون بالا ، گلوكوم، اختلالات افسردگی قابل درمان باضد افسردگیهای رايج، تيكهاي حركتی به غير از سندرم Tourettes و براي كودكان با سن كمتر از 6 سال نبايد از اين دارو استفاده كرد.

عوارض جانبی متیل فنیدات (ریتالین)

فشارخون بالا، تاكیكاردی، بي‌اشتهايی، عصبانيت، اشكال در خواب، آنژين، حساسيت مفرط به دارو، سرگيجه، سردرد ، تهوع، و درد معده از عوارض جانبی مهم اين دارو مي‌باشند.

تداخلات دارویی متیل فنیدات (ریتالین)

مصرف همزمان متيل‌فنيدات با منقبض‌كننده‌های عروقی باعث تشدید اثر این داروها می شود. مصرف همزمان این دارو با مهارکننده های منوآمين‌اكسيداز موجب تشديد اثر متيل‌فنيدات و افزايش شديد فشار خون مي‌گردد. مصرف همزمان آنتی كلينرژيک ها، ضد تشنج‌ها، ضد انعقادهای خوراكی، فنيل‌بوتازون و ضد افسردگیهای سه‌حلقه‌ای با اين دارو موجب كاهش متابوليسم و افزايش غلظت سرمی اين دارو میشود. در صورت مصرف همزمان اين دارو با داروهاي محرک CNS و بروز عوارض جانبی میگردد. متيل فنيدات ايجاد تيک میكند و لذا بايد قبل از شروع درمان با پيموزايد مصرف متيل‌فنيدات را قطع كرد. همچنين متيل‌فنيدات اثر پائين‌آورنده فشار‌خون داروهای ضد فشار خون و مدرها را كاهش میدهد.

هشدار ها:

اين دارو تنها بايد برای بيمارانی تجويز شود كه دارای سابقه كامل بوده و مورد ارزيابی دقيق قرار گرفته باشند.
2. وقتي بيمار داراي واكنشهای حاد استرس باشد، نبايد متيل‌فنيدات را تجويز كرد.
3. در صورت مصرف طولانی مدت ، شمارش منظم سلول‌های خونی، شمارش افتراقی و شمارش پلاكتها توصيه مي‌شود.
4. اگر چنانچه بعد از يك ماه مصرف مقدار مناسب و كافي دارو بهبودی حاصل نشد، مصرف دارو را بايد قطع كرد.
5. اين دارو را نبايد براي درمان حالت‌های خستگي مفرط طبيعی، افسردگي و سايكوزها مصرف كرد.
6. نياز بيمار براي ادامه درمان با اين دارو بايد به طور مرتب مورد ارزيابی مجدد قرار گيرد. كاهش مقدار مصرف در هنگام تعطيلات وزمانهای با استرس كم توصيه مي‌شود.
7. احتمال وابستگی و سوء استفاده از اين دارو وجود دارد ، لذا مصرف دارو بايد تحت كنترل باشد.

توصیه های دارویی متیل فنیدات (ریتالین)

برای بيماران مبتلا به صرع يا هر نوع اختلال حمله‌اي ، بيماران با سابقه سندرم Tourettes ، بيماران مبتلا به اختلالات رفتاری و سايكوز ، اين دارو را بايد با احتياط به كار برد.
2. متيل‌فنيدات ممكن است تيك ايجاد كند، لذا قبل از درمان تيك با پيموزايد مصرف متيل‌فنيدات را بايد قطع كرد تا بتوان علت واقعي تيك را تشخيص داد.
3. براي بيماران مبتلا به فشارخون بالا بايد با احتياط مصرف شود. در فواصل زمانی مناسب و در همه بیماران مخصوصا بيماران مبتلا به فشار خون بالا بايد فشار خون را به طور مرتب انداز‌گيری كرد.
4. در صورت مصرف و طولانی مدت برای كودكان ، بايد رشد كودك به طور مرتب كنترل شود.

داروخانه های توزیع کننده ریتالین

داروی متیل فنیدات (ریتالین) در همه داروخانه ها توزیع نمی شود و فقط در داروخانه های منتخب توزیع می شود. این دارو به سه صورت ریتالین (متیل فنیدات سویسی) روبیفن (متیل فنیدات اسپانیایی) و استمیدیت (متیل فنیدات ایرانی) عرضه می شود. گاهی در مکالمات رومزره به روبیفن (متیل فنیدات اسپانیایی) ریتالین اسپانیایی و به استیمدیت (متیل فنیدات ایرانی)، ریتالین ایرانی هم گفته می شود. جدول توزیع و سهمیه بندی قرص متیل فنیدات در داروخانه های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران تا پایان اردیبهشت 1398 به این صورت است:

دستورالعمل توزیع ریتالین

توزیع داروی ریتالین بر عهده مديريت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وابسته به معاونت غذا و دارو دانشگاه های علوم پزشکی است. برخی از وظايف مديريت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر به این شرح است:

  • تهیه، نگهداری و توزیع داروهای مخدر به واحدهای تابعه دانشگاه و تحویل داروهای مخدر به بیماران صعب‌العلاج
  • تأمین داروهای مخدر مورد نیاز مراکز درمان سوء مصرف مواد بخش دولتی و خصوصی و نظارت بر نحوۀ مصرف داروهای مذکور مورد نیاز بیماران مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر
اطلاعات لازم جهت تماس با این مدیریت بدین شرح است:
  • سرپرست نظارت بر امور دارو و مواد مخدر : سرکار خانم دکتر مهشید مظفری
  • مسئول دفتر : سرکار خانم زهراعنبرستانی
  • تلفن تماس :۶۶۴۱۸۲۸۴ – ۶۶۹۷۷۶۳۸
  • نمابر : ۶۶۹۷۷۶۴۰
  • آدرس پستی : تهران – خ انقلاب – خ قدس – ابتدای خ طالقانی – معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی تهران طبقه سوم
  • کدپستی : ۱۴۱۷۶۵۳۷۶۱
  • ساعات کار اداری ۸:۰۰ الی ۱۵:۳۰

دستور العمل و ضوابط نحوه تحویل داروهای تحت کنترل متيل فنيدات و مدافنیل (۱۳۹۳/۰۳/۲۱)

برگرفته شده از سایت مدیریت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی تهران
برگرفته شده از سایت مدیریت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی تهران

لازم به ذکر است دستورالعمل فوق مربوط به حوزه نظارتی داشنگاه علوم پزشکی تهران می باشد و در شهرها و استان های دیگر را شامل نمی شود. اگرچه تاحدودی شباهت هایی با دستورالعمل فوق در حوزه های نظارتی دیگر نیز وجود دارد اما تفاوت هایی هم دیده می شود. به عنوان مثال در بعضی از حوزه های نظارتی همچنین از صدور حواله ریتالین برای بیماران استفاده می شود. علاوه بر این در زمان مدیریت یک مسئول ممکن است تغییراتی در تصمیم گیری ها به وجود بیاید؛ بنابراین مکان به مکان و زمان به زمان این دستورالعمل ها می تواند متفاوت باشد. فلوچارت صدور حواله دریافت ریتالین در دانشگاه علوم پزشکی کردستان به صورت ذیل است:

 ” قرص ریتالین” خواصی شبیه آمفتامین (قرص مشهور اکستازی) دارد و دانشجویان کالج های آمریکا و استرالیا به دلیل تأثیر آن در درمان خواب آلودگی در طول روز، برای درس خواندن و یا مهمانی های شبانه شان چند عدد از این قرصها را مصرف می کردند.
این قرص یکی از داروهای اصلی کودکان بیش فعال یا کودکان دارای تقص توجه است و به دلیل عوارض زیادی که دارد همواره نگرانی هایی را برای والدین به همراه دارد. این والدین می خواهند بدانند که تاثیر ریتالین بر روی چه قسمتی از مغز می باشد. میزان اثرگذاری آن ، مفید بودن آن برای همه کودکان و یا برخی از کودکان ،  عوارض احتمالی ریتالین ، چگونگی مقابله با عوارض داروی ریتالین ، مدت زمان مصرف ریتالین ، و بسیاری از موارد دیگر …

“متیل فنیدیت” با نام تجاری “ریتالین” توسط کمپانی داروسازی “نوارتین” در سال 1954 به بازار دارویی دنیا عرضه شد. در ابتدا قرار بود این دارو برای درمان افسردگی، خواب آلودگی در طول روز و سندرم خستگی مزمن استفاده شود اما به تدریج با پیشرفت علم و تجربه های گوناگون مشخص شد می توان از این دارو در درمان کودکانی که دچار اختلال بیش فعالی و کم توجهی هستند (ADHD) نیز استفاده کرد.

قرص ریتالین
قرص ریتالین

 

مدت اثرگذاری قرص ریتالین در کودکان بیش فعال

مدت اثر گذاری این دارو حدودا چهار تا شش ساعت می باشد. به همین دلیل بهتر است که مصرف این دارو یک یا دو بار در روز باشد. واکنش هر کودکی نسبت به این دارو تقریبا متفاوت می باشد. میزان اثر گذاری این دارو ،  در بعضی از کودکان  سریع بوده و معمولا نسبت به مقدار کمی از این دارو پاسخ مثبت نشان می دهند. در صورتی که برخی از کودکان  با مصرف زیاد این دارو واکنش نشان داده و پاسخ مناسب می دهند. اگر به هر دلیلی این دارو تاثیری بر روی کودک  نگذاشت ، بهتر است که با پزشک مشورت شود.

مصرف ریتالین برای چه افرادی خطرناک است؟

  • افراد دارای افسردگی، بیماری های روانی، اختلال دو قطبی، جنون، یا افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی
  • تیک های حرکتی (انقباض عضلانی) یا سندرم تورت
  • مشکلات گردش خون در دست و یا پا
  • تشنج یا صرع
  •  مشکلات مری، معده، روده ها
  • آزمون موج غیر طبیعی مغز (EEG)
  •  سابقه استعمال مواد مخدر یا  اعتیاد به الکل
  •  گلوکوم  glaucoma یا آب سیاه
  • سابقه خانوادگی یا شخصی ابتلا به حرکات غیرقابل کنترل عضلات (تیک های حرکتی و سندروم تورت یا توره)
  •  پرکاری تیروئید
  • اختلال تشنج
  • معلوم نیست که آیا این دارو به جنین آسیب می رساند یا نه . اگر شما حامله هستید یا قصد باردار شدن را دارید، به پزشک خود بگویید.
  • معلوم نیست که آیا این دارو از  شیر مادر عبور می کند و یا می تواند یک کودک شیرخوار آسیب برساند یا نه . اگر در حال شیردادن یک نوزاد هستید، به پزشک خود اطلاع دهید.
  •  این دارو برای استفاده در افراد زیر ۶ سال مورد تایید نیست. هرگز  این دارو را  به یک کودک  با سن زیر ۶ سال ندهید.

 

مکانیسم اثر ریتالین

مهارگر قوی دوپامین و به میزان کم‌تری نوراپی‌نفرین در سیستم اعصاب مرکزی است، گمان می‌رود نقص فعالیت این دو آمین پیامرسان (دوپامین و اپی‌نفرین) از علل بروز سندرم بیش‌فعالی کمبود توجه در کودکان و بزرگ‌سالان باشد، متیل فنیدت با افزایش فعالیت این دو آمین عصبی در بهبود نشانگان این بیماری مؤثر است.

در بیماری نارکولپسی نیز نقص در فعالیت نورون‌های دوپامینرژیک و ارکسین از علل بیماری هستند که این دارو با همان مکانیسم بیماری را کنترل می‌کند.

هرچند متیل فنیدیت دارای اسکلت و ساختار آمفتامینی است ولی برخلاف آن توانایی آزادسازی کاتکول‌آمین‌ها را ندارد و بازجذب سروتونین را نیز مهار نمی‌کند و از این جهت به آمفتامین برتری دارویی دارد.

عوارض قرص ریتالین
عوارض قرص ریتالین

عوارض قطع قرص ریتالین

  •  وابستگی زیاد  به دارو
  •   ایجاد برخی از مشکلات رفتاری همانند بی خوابی و یا پرخاشگری
  •   ایجاد حالت تهوع و استفراغ
  •  احساس سرگيجه و  یا سردرد
  •  تغييرات احتمالی در میزان  ضربان قلب و فشار خون  که  در برخی موارد افزایش یافته و در برخی موارد کاهش می یابد.
  •   ایجاد جوش و یا خارش های پوستی
  •   ایجاد درد در شکم،  اختلال  در کارکرد معده و کاهش وزن
  •   ایجاد علائمی مانند روان پریشی
  •  حس افسردگی
  • زخم های غیرعادی بر روی انگشت های دست و پا
  • ضربان قلب سریع یا نا منظم
  • تغییرات بینایی (مانند تاری چشم)
  • بروز نعوظ دردناک و طولانی مدت در پسران، نعوظی که از 4 ساعت بیشتر طول می کشد. والدین باید مراقب بروز این عارضه جانبی جدی در پسرها باشند.
  •  بروز علائم مشکل در گردش خون در انگشت های دست و پا (مانند سردی، بی حسی، درد یا تغییر در رنگ پوست)

اگر کسی قرص ریتالین را بیش از حد مصرف کرد چه باید بکنیم؟

اگر کسی ریتالین را بیش از حد مصرف کرد یا به اصطلاح اوردوز کرد، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید. نشانه های اُوِردوز ریتالین عبارتند از: استفراغ، آشفتگی، سردرگمی، عرق کردن، گرگرفتگی یا فلاشینگ، تکان های عضلانی، توهم، تشنج و از دست دادن هوشیاری.

داروی ریتالین را با دیگران به اشتراک نگذارید. در زمان مصرف ریتالین برخی آزمایش ها، مانند فشار خون، تعیین تعداد سلول های خون و کنترل قد و وزن کودک، به صورت مرتب انجام می شود تا اثربخشی دارو و عوارض مربوط به آن بررسی شوند.

 

منابع:

wikipedia

drugbank

https://medsafe.govt.nz/profs/Datasheet/r/rubifentabsrtab.pdf

laboratoriosrubio

 

درباره article

حتما ببینید

داروی مترونیدازول (Metronidazole)

داروی مترونیدازول (Metronidazole)

مترونیدازول یک آنتی بیوتیک پر مصرف است که در درمان و پیشگیری عفونت های متنوعی که …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هشت + پنج =