خانه / خانه داری / دارو و بیماری ها / داروی ریتالین چیست؟

داروی ریتالین چیست؟

داروی ریتالین با نام علمی متیل فنیدات (به انگلیسی: Methylphenidate) که بیشتر به نام تجاری آن، ریتالین (به انگلیسی: Ritalin) شناخته می‌شود، از ترکیبات مشابه آمفتامین‌ها است؛ که برای درمان بیش فعالی، نشانه‌های نارکولپسی، و برخی از مبتلایان به افسردگی مقاوم به درمان تجویز می‌شود. مهمترین برندهایی که این دارو را تولید می کنند؛ عبارتند از:

Brands: Aptensio, Concerta, Daytrana, Metadate, Methylin, Quillivant, Ritalin

مولکول این دارو دارای فرمول شیمیایی C14H19NO2 است؛ لازم به ذکر است که این فرمول متعلق به چندین ماده دیگر هم هست و تفاوت این ماده با ماده دیگر در نحوه چیدمان و قرارگیری اتم ها در مولکول است؛ در ذیل تصویری شماتیک از مولکول این دارو را مشاهده می کنید:

ریتالین چیست؟

  • متیل فنیدیت (Methylphenidate) که با نام تجاری ریتالین شهرت یافته است، از دسته مواد محرک سیستم اعصاب مرکزی است که در درمان بیماری عدم تمرکز ناشی از بیش فعالی (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) در میان کودکان استفاده می شود.
  • از این دارو همچنین در درمان خواب آلودگی مزمن (Narcolepsy) در میان افراد میانسال و کهنسال استفاده می شود.
  • اگر چه وابستگی جسمانی به ریتالین همانند مواد مخدری نظیر تریاک و شبه مرفین ها گزارش نشده است؛ اما پزشکان بر وابستگی روانی و نیاز به افزایش میزان مصرف آن که پدیده تحمل (Tolerance) نیز نامیده می شود، اتفاق نظر دارند.
  • افزایش در جه حرارت بدن، بی نظمی در ضربان قلب، سردرد و تهوع، افزایش فشارخون و تشنج از عوارض مصرف بیش از اندازه ریتالین است.
  • از علائم ترک جسمانی و روانی این قرص می توان به دردهای عضلانی، خواب آلودگی و افسردگی نام برد

داروخانه های توزیع کننده ریتالین

داروی متیل فنیدات (ریتالین) در همه داروخانه ها توزیع نمی شود و فقط در داروخانه های منتخب توزیع می شود. این دارو به سه صورت ریتالین (متیل فنیدات سویسی) روبیفن (متیل فنیدات اسپانیایی) و استمیدیت (متیل فنیدات ایرانی) عرضه می شود. گاهی در مکالمات رومزره به روبیفن (متیل فنیدات اسپانیایی) ریتالین اسپانیایی و به استیمدیت (متیل فنیدات ایرانی)، ریتالین ایرانی هم گفته می شود. جدول توزیع و سهمیه بندی قرص متیل فنیدات در داروخانه های منتخب دانشگاه علوم پزشکی تهران تا پایان اردیبهشت 1398 به این صورت است:

دستورالعمل توزیع ریتالین

توزیع داروی ریتالین بر عهده مديريت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر وابسته به معاونت غذا و دارو دانشگاه های علوم پزشکی است. اهمّ وظايف مديريت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر به این شرح است:

  • نظارت بر حسن اجرای آئین نامه‌ها و ضوابط مرتبط با امور داروخانه‌ها و شرکت‌های پخش دارو
  • نظارت بر عملکرد داروخانه‌های بخش دولتی (مراکز آموزشی درمانی و بیمارستان‌ها) و خصوصی در زمینه نحوۀ ارائه خدمات دارویی و ارزشيابي، داروخانه ها درجهت ارتقاء خدمات دارويي
  • نظارت بر عملکرد شرکت‌های پخش دارویی در زمینه نحوۀ توزیع دارو
  • برگزاری کمیسیون قانونی امور داروخانه ها (کمیسیون ماده ۲۰ ) به منظور تصمیم گیری در خصوص موارد مربوط به کمیسیون و اجرای آیین نامه ها، ضوابط و دستورالعملهای مرتبط با امور داروخانه ها
  • ثبت نام افراد واجد شرايط تاسيس داروخانه و امتيازبندي متقاضيان تاسيس داروخانه بر اساس ضوابط و مقررات
  • صدور و تمدید مجوزهای مربوط به داروخانه‌ها (مجوزهای تأسیس، مسئول فنی، داروهای ترکیبی) و شرکت‌های پخش دارو (مسئول فنی)
  • تهیه، نگهداری و توزیع داروهای مخدر به واحدهای تابعه دانشگاه و تحویل داروهای مخدر به بیماران صعب‌العلاج
  • تأمین داروهای مخدر مورد نیاز مراکز درمان سوء مصرف مواد بخش دولتی و خصوصی و نظارت بر نحوۀ مصرف داروهای مذکور مورد نیاز بیماران مبتلا به سوء مصرف مواد مخدر
  • تخصيص سهميه برخی از داروهای خاص به تعدادی از داروخانه‌ها و صدور حواله دريافت دارو جهت بيماران مربوطه.
  • صدور مجوز ورود و ترخیص برخی از مواد اولیه و اقلام دارویی از وزارت بازرگانی و گمرکات کشور که توسط سازمان غذا و دارو به دانشگاه واگذار گردیده است.
  • صدور مجوز (حواله) خرید الکل توسط واحدهای صنعتی مصرف کننده الکل طبی و نظارت بر نحوه مصرف آن
  • توزیع کالابرگ شیر مصنوعی یارانه‌ای به واحدهای تابعه دانشگاه و نظارت بر توزیع شیر مصنوعی توسط شرکت‌های پخش دارو
  • رسیدگی به کمبودهای دارویی اعلام شده از طرف واحدهای تابعه و گزارشات مردمی در این خصوص
  • رسیدگی به شکایات مردمی در زمینه امور مربوط به خدمات دارویی داروخانه‌ها و ارجاع پرونده‌های متخلفان به مراجع ذيصلاح
  • همکاری‌های بین بخشی با سازمان‌های بیمه گر و مراجع قضایی و نیروی انتظامی و ارگان‌های بازرس در زمینه اعلام قیمت داروها و لوازم مصرفی
  • پزشکی و داروهای مکشوفه غیر مجاز و قاچاق و تقلبی كه مواد اوليه و نيز مراحل ساخت، انبارداری، حمل و نقل و توزيع آنها مورد تاييد نبوده ،و
  • امحاء آن‌ها
  • کارشناسی محل داروخانه های جدید التأسیس وانتقال مکان داروخانه های دایر
  • کارشناسی مناطق تحت پوشش دانشگاه از نظر نیاز به داروخانه
  • اطلاع رسانی و ارتقای آگاهی عمومی در زمینه دارو و سموم به عموم جامعه و گروه های تخصصی
  • آموزش داروسازان و کارکنان داروخانه‌های واحدهای تابع دانشگاه و همکاری با واحد آموزش مداوم دانشگاه و سازمان نظام پزشکی در برگزاری دوره
  • های آموزش مداوم داروسازان و پزشکان
  • همکاری با کمیته واگذاری داروخانه های بیمارستان‌های دولتی در زمینه واگذاری داروخانه‌های دانشگاه به بخش خصوصی
  • اعلام موارد داروهای مورد فراخوان (Recall) و نظارت بر حسن انجام فراخوان در داروخانه های دولتی و خصوصی و شرکت‌های پخش دارو
  • ارائه پيشنهادات جهت تدوين و تنظيم آيين نامه ها و ضوابط و رفع ابهامات و ايرادات در ضوابط پيشنهادي به وزارت متبوع
اطلاعات لازم جهت تماس با این مدیریت بدین شرح است:
  • سرپرست نظارت بر امور دارو و مواد مخدر : سرکار خانم دکتر مهشید مظفری
  • مسئول دفتر : سرکار خانم زهراعنبرستانی
  • تلفن تماس :۶۶۴۱۸۲۸۴ – ۶۶۹۷۷۶۳۸
  • نمابر : ۶۶۹۷۷۶۴۰
  • آدرس پستی : تهران – خ انقلاب – خ قدس – ابتدای خ طالقانی – معاونت غذا و دارو دانشگاه علوم پزشکی تهران طبقه سوم
  • کدپستی : ۱۴۱۷۶۵۳۷۶۱
  • ساعات کار اداری ۸:۰۰ الی ۱۵:۳۰

دستور العمل و ضوابط نحوه تحویل داروهای تحت کنترل متيل فنيدات و مدافنیل (۱۳۹۳/۰۳/۲۱)

برگرفته شده از سایت مدیریت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی تهران
برگرفته شده از سایت مدیریت نظارت بر امور دارو و مواد مخدر دانشگاه علوم پزشکی تهران

لازم به ذکر است دستورالعمل فوق مربوط به حوزه نظارتی داشنگاه علوم پزشکی تهران می باشد و در شهرها و استان های دیگر را شامل نمی شود. اگرچه تاحدودی شباهت هایی با دستورالعمل فوق در حوزه های نظارتی دیگر نیز وجود دارد اما تفاوت هایی هم دیده می شود. به عنوان مثال در بعضی از حوزه های نظارتی همچنین از صدور حواله ریتالین برای بیماران استفاده می شود. علاوه بر این در زمان مدیریت یک مسئول ممکن است تغییراتی در تصمیم گیری ها به وجود بیاید؛ بنابراین مکان به مکان و زمان به زمان این دستورالعمل ها می تواند متفاوت باشد. فلوچارت صدور حواله دریافت ریتالین در دانشگاه علوم پزشکی کردستان به صورت ذیل است:

 ” قرص ریتالین” خواصی شبیه آمفتامین (قرص مشهور اکستازی) دارد و دانشجویان کالج های آمریکا و استرالیا به دلیل تأثیر آن در درمان خواب آلودگی در طول روز، برای درس خواندن و یا مهمانی های شبانه شان چند عدد از این قرصها را مصرف می کردند.
این قرص یکی از داروهای اصلی کودکان بیش فعال یا کودکان دارای تقص توجه است و به دلیل عوارض زیادی که دارد همواره نگرانی هایی را برای والدین به همراه دارد. این والدین می خواهند بدانند که تاثیر ریتالین بر روی چه قسمتی از مغز می باشد. میزان اثرگذاری آن ، مفید بودن آن برای همه کودکان و یا برخی از کودکان ،  عوارض احتمالی ریتالین ، چگونگی مقابله با عوارض داروی ریتالین ، مدت زمان مصرف ریتالین ، و بسیاری از موارد دیگر …

“متیل فنیدیت” با نام تجاری “ریتالین” توسط کمپانی داروسازی “نوارتین” در سال 1954 به بازار دارویی دنیا عرضه شد. در ابتدا قرار بود این دارو برای درمان افسردگی، خواب آلودگی در طول روز و سندرم خستگی مزمن استفاده شود اما به تدریج با پیشرفت علم و تجربه های گوناگون مشخص شد می توان از این دارو در درمان کودکانی که دچار اختلال بیش فعالی و کم توجهی هستند (ADHD) نیز استفاده کرد.

قرص ریتالین
قرص ریتالین

 

موارد مصرف ریتالین

1- تجویز داروی ريتالين به صورت یکی از اولویت های درمانی در جهت تاثیر گذاری مستقیم و مناسب در كودكان با سندروم رفتاری پيچيده (كه به صورت  سندرم فعاليت  های مفرط در كودكان نيز عنوان شده است ) ،  همچنین تاثیر گذاری بر آسيب جزيي مغز و يا اختلالات جزيی يا غير اصلی كار مخ می باشد.  در کنار مصرف ریتالین می توان از دیگر برنامه های درمانی که شامل درمان روانشناسی آموزشی و اجتماعی است، نام برد.

2- مصرف اين دارو به منظور  كنترل علايم ناركولپسی یا حمله خواب ( یعنی بیماری خواب زیاد ) صورت می گیرد.  می توان گفت که یکی دیگر  از مصارف جانبی اين دارو  در جهت كمک رسانی در كاهش اختلالات رفتاری ( مانند كاهش خشم و بهبود حافظه) و همچنین  چاقی می باشد.

تاثیرات این دارو در افراد بزرگسال به صورت افزايش هوشیاری های فکری ، افزایش فعاليت های  حركتی، كاهش احساس خستگی و همچنین سرحال شدن و  شادابی روحيه و احساس سرخوشی خفيف می باشد.  تاثیر این دارو در مورد سندرم فعاليت بسیار زیاد كودكان، به صورت آرام كننده متناقض بوده و باعث  كاهش فعاليت های بیش از حد و همچنین افزایش قدرت تمرکز کودکان  می شود.

 

قرص ریتالین برای کودکان بیش فعال
قرص ریتالین برای کودکان بیش فعال

مدت اثرگذاری قرص ریتالین در کودکان بیش فعال

مدت اثر گذاری این دارو حدودا چهار تا شش ساعت می باشد. به همین دلیل بهتر است که مصرف این دارو یک یا دو بار در روز باشد. واکنش هر کودکی نسبت به این دارو تقریبا متفاوت می باشد. میزان اثر گذاری این دارو ،  در بعضی از کودکان  سریع بوده و معمولا نسبت به مقدار کمی از این دارو پاسخ مثبت نشان می دهند. در صورتی که برخی از کودکان  با مصرف زیاد این دارو واکنش نشان داده و پاسخ مناسب می دهند. اگر به هر دلیلی این دارو تاثیری بر روی کودک  نگذاشت ، بهتر است که با پزشک مشورت شود.

مصرف ریتالین برای چه افرادی خطرناک است؟

  • افراد دارای افسردگی، بیماری های روانی، اختلال دو قطبی، جنون، یا افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی
  • تیک های حرکتی (انقباض عضلانی) یا سندرم تورت
  • مشکلات گردش خون در دست و یا پا
  • تشنج یا صرع
  •  مشکلات مری، معده، روده ها
  • آزمون موج غیر طبیعی مغز (EEG)
  •  سابقه استعمال مواد مخدر یا  اعتیاد به الکل
  •  گلوکوم  glaucoma یا آب سیاه
  • سابقه خانوادگی یا شخصی ابتلا به حرکات غیرقابل کنترل عضلات (تیک های حرکتی و سندروم تورت یا توره)
  •  پرکاری تیروئید
  • اختلال تشنج
  • معلوم نیست که آیا این دارو به جنین آسیب می رساند یا نه . اگر شما حامله هستید یا قصد باردار شدن را دارید، به پزشک خود بگویید.
  • معلوم نیست که آیا این دارو از  شیر مادر عبور می کند و یا می تواند یک کودک شیرخوار آسیب برساند یا نه . اگر در حال شیردادن یک نوزاد هستید، به پزشک خود اطلاع دهید.
  •  این دارو برای استفاده در افراد زیر ۶ سال مورد تایید نیست. هرگز  این دارو را  به یک کودک  با سن زیر ۶ سال ندهید.

 

مکانیسم اثر ریتالین

مهارگر قوی دوپامین و به میزان کم‌تری نوراپی‌نفرین در سیستم اعصاب مرکزی است، گمان می‌رود نقص فعالیت این دو آمین پیامرسان (دوپامین و اپی‌نفرین) از علل بروز سندرم بیش‌فعالی کمبود توجه در کودکان و بزرگ‌سالان باشد، متیل فنیدت با افزایش فعالیت این دو آمین عصبی در بهبود نشانگان این بیماری مؤثر است.

در بیماری نارکولپسی نیز نقص در فعالیت نورون‌های دوپامینرژیک و ارکسین از علل بیماری هستند که این دارو با همان مکانیسم بیماری را کنترل می‌کند.

هرچند متیل فنیدیت دارای اسکلت و ساختار آمفتامینی است ولی برخلاف آن توانایی آزادسازی کاتکول‌آمین‌ها را ندارد و بازجذب سروتونین را نیز مهار نمی‌کند و از این جهت به آمفتامین برتری دارویی دارد.

عوارض قرص ریتالین
عوارض قرص ریتالین

عوارض قطع قرص ریتالین

  •  وابستگی زیاد  به دارو
  •   ایجاد برخی از مشکلات رفتاری همانند بی خوابی و یا پرخاشگری
  •   ایجاد حالت تهوع و استفراغ
  •  احساس سرگيجه و  یا سردرد
  •  تغييرات احتمالی در میزان  ضربان قلب و فشار خون  که  در برخی موارد افزایش یافته و در برخی موارد کاهش می یابد.
  •   ایجاد جوش و یا خارش های پوستی
  •   ایجاد درد در شکم،  اختلال  در کارکرد معده و کاهش وزن
  •   ایجاد علائمی مانند روان پریشی
  •  حس افسردگی
  • زخم های غیرعادی بر روی انگشت های دست و پا
  • ضربان قلب سریع یا نا منظم
  • تغییرات بینایی (مانند تاری چشم)
  • بروز نعوظ دردناک و طولانی مدت در پسران، نعوظی که از 4 ساعت بیشتر طول می کشد. والدین باید مراقب بروز این عارضه جانبی جدی در پسرها باشند.
  •  بروز علائم مشکل در گردش خون در انگشت های دست و پا (مانند سردی، بی حسی، درد یا تغییر در رنگ پوست)

اگر کسی قرص ریتالین را بیش از حد مصرف کرد چه باید بکنیم؟

اگر کسی ریتالین را بیش از حد مصرف کرد یا به اصطلاح اوردوز کرد، بلافاصله به اورژانس مراجعه کنید. نشانه های اوردوز ریتالین عبارتند از: استفراغ، آشفتگی، سردرگمی، عرق کردن، گرگرفتگی یا فلاشینگ، تکان های عضلانی، توهم، تشنج و از دست دادن هوشیاری.

داروی ریتالین را با دیگران به اشتراک نگذارید. در زمان مصرف ریتالین برخی آزمایش ها، مانند فشار خون، تعیین تعداد سلول های خون و کنترل قد و وزن کودک، به صورت مرتب انجام می شود تا اثربخشی دارو و عوارض مربوط به آن بررسی شوند.

منابع:

wikipedia

drugbank

درباره article

حتما ببینید

آمپول ویتامین B12

آمپول ویتامین B12 برای چه کسانی مناسب است؟

آمپول ویتامین B12 مکمل تزریقی ست که برای درمان کمبود ویتامین B12 تجویز می‌شود. کمبود در …

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

4 + 11 =