خانه / دانش سلامتی / دارو و بیماری ها / داروهای حاوی کورتون

داروهای حاوی کورتون

قبل از این که داروهای حاوی کورتون را معرفی کنیم باید مختصری درباره خود کورتون صحبت کنیم. کورتون ها یا کورتیکواستروئیدها در واقع نوعی استروئید (نوعی لیپید و چربی) هستند که در کبد از ماده اولیه کلسترول ساخته شده و غده آدرنال یا فوق کلیوی از آنها در ساختن هورمون ها استفاده میکند.

کورتیکواستروئیدها به دو گروه کلی مینرالوکورتیکوئیدها و گلوکوکورتیکوئیدها تقسیم بندی می‌شوند. مهمترین هورمون استروئیدی که در بدن به صورت طبیعی ساخته میشود کورتیزول (یا هیدروکورتیزون) نام دارد که از دسته گلوکوکورتیکوئیدها می باشد. این دسته موارد بطور مصنوعی هم ساخته میشوند و از آنها به عنوان دارو استفاده میشود. به کورتیکوستروئید هایی که بطور مصنوعی ساخته شده و بصورت دارو مصرف میشوند کورتون هم میگویند. کورتون ها در طب در درمان بسیاری بیمار ها مانند آسم، روماتیسم مفصلی، اگزما، لوسمی و بسیاری بیماری های دیگر استفاده میشود.

تاثیرات کورتون ها

کورتون ها یا کورتیکوستروئید ها دو تاثیر مهم در بدن دارند. اول اینکه موجب مهار و سرکوب التهاب در بافت های بدن شده و دیگری اینکه سیستم ایمنی بدن را تضعیف میکنند و از این دو اثر در درمان بیماری ها استفاده میشود. بطور مثال کنترل و مهار التهاب در بافت ها قسمتی از درمان التهاب مفصل است و از اثر سرکوب سیستم ایمنی این مواد در جلوگیری از پس زدن اعضای پیوند شده به بدن (مانند پیوند کلیه یا قلب) استفاده میشود.

داروهای حاوی کورتون
داروهای حاوی کورتون

مهم ترین کورتون ها

کورتون ها داروهای بسیار محبوبی بین پزشکان و بیماران هستند، چرا که علائم را به خوبی کاهش می دهند و به همین دلیل بسیار پرمصرف هستند. اما متاسفانه گاهی بدون توجه به عوارض آنها به صورت بی رویه استفاده می شوند. این مسئله تا جایی پیش رفته که به عنوان مثال دگزامتازون تزریقی -که یکی از مهمترین و پرکاربردترین داروهای حاوی کورتون است- شایع ترین داروی تجویزی در کل نسخ دارویی کشور است و کمیته کشوری تجویز و مصرف منطقی داروی وزارت بهداشت با در نظر گرفتن میزان مصرف این داروها در سایر کشورها معتقد است این میزان تجویز دگزامتازون با جمعیت کشور و وضع اپیدمیولوژیک بیماریهای التهابی همخوانی ندارد.

این داروهای محبوب می توانند عوارض جانبی زیادی داشته باشند. عوارض داروهای کورتونی به میزان و مدت مصرف آنها بستگی دارد. هر چه مقدار و مدت درمان بیشتر باشد عوارض آن بیشتر خواهد بود. توجه داشته باشید پزشکان با توجه به منافع و زیانهای دارو تصمیم به تجویز آن می گیرند، اما گاهی اصرار بیمار به تجویز داروی تزریقی و یا بهبود سریع علائم بیماری موجب می شود پزشک از این گروه دارویی، دارو تجویز کند.

عوارض جانبی کورتون ها

کورتیکواستروئیدها باعث کاهش مقاومت بدن در برابر عفونت می شوند. همچنین در صورت ابتلا فرد به عفونت می توانند درمان را سخت تر کنند.

کورتیکواستروئیدها مانع فعالیت سلولهایی می شوند که در استخوان سازی و رسوب کلسیم در استخوان ها نقش دارند، از سوی دیگر در جذب کلسیم نیز تداخل ایجاد می کنند که این دو فرآیند موجب پوکی استخوان و یا تشدید آن می شود.

افزایش اشتها از عوارض جانبی دیگر کورتون ها است که به همین دلیل به کسانی که تحت درمان با کورتون قرار می گیرند توصیه می شود غذاهای کم کالری استفاده کنند.

مشکلات چشمی مانند کاهش بینایی در اثر ابتلا به آب مروارید و گلوکوم (آب سیاه) در صورت مصرف طولانی مدت کورتون از عوارض دیگر آن است.

تغییر رنگ پوست در اثر استفاده از پمادهای حاوی کورتیکواستروئید نیز می تواند از مشکلات این داروها باشد.

استفاده مکرر از کورتون ها باعث تحلیل رفتن عضلات می شود. به دلیل تخریب پروتئین های بدن پروتئین غذایی فرد باید حتی الامکان بالا باشد.

 

از عوارض دیگر کورتونها افزایش میزان چربی است. این حالت بعلاوه تورم بدن باعث پف کردن صورت فرد شده و علامتی به نام صورت ماه ( Moon Face ) ایجاد می کند. (مثل ماه گرد می شود)

کورتیکواستروئیدها با دفع پتاسیم و جذب سدیم موجب تورم می شوند. مصرف نمک در این بیماران این عارضه را تشدید می کند. رژیم غذایی چنین افرادی در حد امکان باید بدون نمک باشد. این عارضه باعث بالا رفتن فشار خون و ایجاد بیماری پرفشاری خون در افراد مستعد می شود که خود عاملی برای بروز مشکلات قلبی عروقی دیگر است.

مصرف طولانی مدت داروهای حاوی کورتون می تواند خطر ابتلا به پوکی به استخوان را افزایش دهد.

از دیگر مشکلات مصرف این داروها ایجاد وابستگی فیزیکی به آنها در دوزهای بالا و دوره های طولانی مدت است که به همین دلیل در صورت مصرف طولانی مدت از قطع یکباره و ناگهانی آنها به شدت باید اجتناب شود.

علاوه بر اینها استفاده از کورتیکواستروئیدها می تواند موجب سردرد، سرگیجه، عصبانیت، افسردگی، هیجان پذیری، درد یا ضعف عضلانی، افزایش تعریق، تشنگی شدید، کبود شدگی غیر طبیعی، اختلال در قاعدگی، اختلال در خواب، ایجاد آکنه، رشد موهای زائد، ناراحتی معده و گاهی خونریزی گوارشی می شود.

البته نکته مهم این است که این عوارض در صورت مصرف زیاد و طولانی مدت کورتیکواستروئیدها احتمال بروز بیشتری پیدا می کنند و ما نباید با توجه به نگرانی از دانستن عوارض دارو از مصرف آن با تجویز پزشک خودداری کنیم زیرا در بسیاری موارد فواید دارو بر مضرات آن ارجحیت دارد و نظر پزشک معالج در این مورد بسیار حائز اهمیت است.

متاسفانه امروزه با مصرف خودسرانه و بیش از حد کورتیکواستروئیدها مانند کورتیکواستروئیدهای موضعی، قطره های چشمی کورتیکواستروئید و قرص های خوراکی دگزامتازون به عنوان داروی چاق کننده و اشتها آور روبرو هستیم. هدف اصلی این مطلب، دادن آگاهی در مورد عوارض کورتیکواستروئیدها به عموم می باشد، امید آن می رود که با ارائه این مطالب از مصرف خودسرانه این داروها کاسته شود.

 

داروهای حاوی کورتون
داروهای حاوی کورتون

معرفی داروهای حاوی کورتون

داروهای کورتیکواستروئید از پرکاربردترین داروها در پزشکی هستند که در بیماری‌های مختلفی مانند حساسیت، بیماریهای خود ایمنی و التهاب به کار می‌روند. مهمترین کورتیکواستروئید یا کورتون هایی که بصورت دارو بکار برده میشوند عبارتند از هیدروکورتیزون، دگزامتازون، بتامتازون، پردنیزون و پردنیزولون، تریامسینولون، متیل پردنیزولون، پردنیزون، کلوبتازول، بکلومتازون، فلودروکورتیزون، فلوسینولون، فلوتیکازون و… را نام برد. این داروها به صورت تزریقی، خوراکی، قطره، پماد و افشانه تهیه و مصرف می‌شوند.

پردنیزون Prednisone یک ماده شیمیایی غیرفعال است که در کبد به فرم فعالی تبدیل میشود که به آن پردنیزولون Prednisolone میگویند. در کبد با اضافه شدن یک اتم هیدروژن به پردنیزون، پردنیزولون ساخته میشود.

کورتیکواستروئیدهائی که در لیست داروهای ایران وجود دارد و در بیماری های روماتیسمی مصرف می شوند، عبارتند از:

پردنیزولون prednisolone :در کشور ما این دارو بیشتر از انواع دیگر کورتون ها برای بیماری های روماتیسمی تجویز می شود. در بعضی کشورها پردنیزون prednisone بیشتر از پردنیزولون مصرف می شود. پردنیزولون در ایران به شکل قرص های 5 میلی گرمی وجود دارد. قرص های 55 میلی گرمی پردنیزولون نیز با اسم پردنیزولون فورت Forte-Prednisolone موجود است. مقدار داروی موجود در این دو نوع قرص خیلی باهم تفاوت دارد و باید دقت شود که قرص های 55 میلی گرمی پردنیزولون به جای قرص های 5 میلی گرمی مصرف نشود.
پردنیزولون به شکل قطره چشمی استریل نیز موجود است.

 متیل پردنیزولون methylprednisolone : به شکل آمپول های 555 میلی گرمی داخل وریدی برای درمان عوارض شدید بیماری هائی که به کورتون زیاد احتیاج دارند موجود است.
این دارو معمولاً مخلوط با سرم در ورید تزریق می شود. به این نوع درمان پالس تراپ (therapy pulse) می گویند که معمولاً بمدت 3 روز متوالی انجام می شود.

 استات متیل پردنیزولون Acetate Methylprednisolone : به شکل آمپول های 50 میلی گرمی برای تزریقات عضلانی و داخل مفصلی یا بافت های خارج مفصلی تاندون و بورس . این دارو به شکل مایع شیری رنگ است و دقت شود که بجای متیل پردنیزولون وریدی مورد استفاده در ورید قرار نگیرد. متیل پردنیزولون وریدی بعد از آماده شدن به شکل محلول بدون رنگ مثل آب است.

 هیدروکورتیزون hydrocortisone : به شکل آمپول های 550 میلی گرمی وریدی، قرص های 50 میلی گرمی و کرم و روغن جلدی و قطره استریل چشمی و تنقیه حاوی هیدروکورتیزون

 بتامتازون Betamethasone : قرص های 5.5 میلی گرمی، آمپول بتامتازون – ال ا LA Betamethasone حاوی 3 میلی گرم دارو برای تزریقات عضلانی، داخل مفصلی و بافت های اطراف مفصل. رنگ این دارو شیری رنگ است و نباید در ورید تزریق شود.

دکزامتازون Dexamethasone : به شکل قرص های 5.5 میلی گرمی، آمپول های 0 و 8 میلی گرمی وریدی و قطره استریل چشمی

 انواع استنشاقی کورتیکواستروئیدها: که برای درمان آسم تجویز می شوند مانند بکلومتازون

اخطار: چنانچه از کورتون استفاده می کنید به یاد داشته باشید که توقف خودسرانه این دارو، و یا کم کردن ناگهانی مقدار آن خطرناک است، زیرا از طرفی باعث شعله ورشدن بیماری می شود و از طرف دیگر اختلالات متابولیکی خطرناکی ایجاد می کند. برای کم کردن مقدار کورتون، پزشکان دستور می دهند که مقدار دارو به آهستگی کم شود. بنابراین هیچوقت بدون دستور پزشک معالج، مقدار کورتون را کم یا زیاد نکنید.

درباره nima

حتما ببینید

قرص ریتالین

داروی ریتالین چیست؟

ریتالین با نام علمی متیل فنیدات (به انگلیسی: Methylphenidate) که بیشتر به نام تجاری آن، ریتالین (به انگلیسی: Ritalin) شناخته می‌شود، دارویی …

4 نظرات

  1. آیا پماد موپیروسین دارای کورتون میباشد

    • سلام. پماد مویپروسین یه آنتی بیوتیک طبیعی هست و از دسته کورتون ها نمی باشد با این حال آنتی بیوتیک نیز خودسرانه بدون تجویز پزشک نباید مصرف باشد چون عوارض غیرقابل جبرانی می تواند به همراه داشته باشد

  2. سلام و خسته نباشید آیا آمپول میاننین با نام تجاری کلسی‌تونین حاوی کورتون میباشد؟ با سپاس

    • سلام وقت بخیر – زنده باشید
      آمپول میانین (با نام تجاری کلسی‌تونین) از دسته پروتئین هاست و حال آنکه کورتون ها از دسته استروئیدهاست؛ بنابراین اساساً آمپول میانین جزء خانواده کورتون ها نمی باشد.
      از آنجا که مصرف طولانی مدت کورتون ها خطر ابتلا به پوکی استخوان را افزایش میدهند ممکن است به تشخیص پزشک متخصص آمپول میانین برای بیمارانی که تحت درمان طولانی مدت با کورتون هستند تجویز شود تا ریسک ابتلا به پوکی استخوان در آنها کاهش پیدا کند
      توجه: در عین اینکه آمپول میانین از دسته کورتون ها نیست اما عوارض جانبی خاص خود را دارد و باید به تشخیص و تجویز پزشک معالج مورد استفاده قرار گیرد.
      سپاس از حضورتون – سوال دیگری بود بفرمایید در خدمت هستیم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

6 + 14 =