زین کاروانسرای، بسی کاروان گذشت / ناچار، کاروانِ شما نیز بگذرد
معنی: دنیا کاروان سرایی است که مردم زیادی از آن گذشته و رفته اند، شما نیز از این دنیا عبور خواهید کرد. (قدرت و فرانروایی شما نیز از بین خواهد رفت)
قلمرو ادبی: قافیه: کاروانِ / ردیف: شما نیز بگذرد / کاروان سرا: استعاره از دنیا / کاروان: استعاره از مردم و زندگی / واج آرایی: تکرار مصوت ا / کاروان سرا و کاروان: تناسب / تکرار کاروان / تلمیح به آیه «کل من علیها فان» / کاروانسرای، کاروان و گذشتن: مراعات نظیر
ای مُفتَخَر به طالع مسعود خویشتن / تأثیر اختران شما نیز بگذرد
معنی: ای کسی که به خوشبختی خودت افتخار می کنی این بخت فرخنده شما نیز به پایان می رسد.
قلمرو ادبی: قافیه: اختران / ردیف: شما نیز بگذرد / طالع و اختر و مسعود: تناسب / تلمیح به باور قدما که ستارگان را در تعیین سرنوشت انسان ها موثر می دانستند
بر تیر جورتان ز تَحمّل سپر کنیم / تا سختی کمان شما نیز بگذرد
معنی: ظلم شما مانند تیر است و ما صبر را سپر آن می کنیم تا این قدرت شما نیز به پایان برسد.
قلمرو ادبی: قافیه: کمان / ردیف: شما نیز بگذرد / تیر جور: اضافه تشبیهی / ز تحمل سپر کنیم: کنایه از تحمل کردن / سختی کمان: استعاره از دوره قدرت، زورمندی و بی رحمی / تیر و سپر و کمان: تناسب / چیزی را سپر کنیم: کنایه از دفاع کردن از خود / کمان: مجاز از قدرت / تلمیج به حدیث «الصبر مفتاح الفرج» / تیر و سپر: تضاد – تیر در معنای حمله و سپر در معنای دفاع و چاره سازی
ای تو رمه سپُرده به چوپانِ گرگْ طبع / این گرگی شبان شما نیز بگذرد
معنی: ای پادشاهی که مردم را به دست حاکمان و والی های ستمگر و درنده خود سپرده اید، آگاه باشید که این ستمگری شما نیز روزی به پایان خواهد رسید.
قلمرو ادبی: قافیه: شبان / ردیف: شما نیز بگذرد / رمه: استعاره از توده ی مردم / چوپان گرگ طبع: استعاره از حاکمان ظالم / گرگ طبع: تشبیه ستمگری شخص به گرگ صفتی / شبان: استعاره از کارگزاران ستمگر / رمه و چوپان و شبان: تناسب / رمه و گرگ: تضاد / چوپان گرگ طبع: گونه ای متناقض نما / گرگی: کنایه از ستمگری و ظلم / گرگ، شبان، چوپان و رمه: مراعات نظیر
معنی کلمات درس پنجم فارسی دهم
- رونق: فروغ، زیبایی، شکوه
- زمان: زمانه، دوران
- وین: و این
- بوم: جغد، نماد شومی
- محنت: اندوه، غم
- از پی: برای، به خاطر
- دولت: زمان فرمانروایی، دارایی
- آشیان: آشیانه
- دولت آشیان: دولت سرا، آشیانه خوشبختی
- اجل: مرگ (شبه هماوا: عجله)
- خاص: درباریان
- عام: توده مردم
- حلق: گلو
- چون: به علت آن که
- داد: عدل و انصاف
- به جهان در: دو حرف اضافه برای یک متمم
- بقا نکرد: باقی نماند
- بیداد: ظلم و ستم
- مملکت: کشور
- غرّش: بانگ، فریاد، خروش
- بسی: بسیار
- کشتن: خاموش کردن
- چراغدان: جای نهادن چراغ
- کاروانسرا: تیم، جایی در راه که کاروانها در آنجا اقامت میکنند
- بسی: بسیار
- کاروان: گروه مسافرانی که با هم سفر میکنند
- مفتخر: سربلند، صاحب افتخار
- طالع: سرنوشت، بخت
- مسعود: فرخنده
- اختر: ستاره
- جور: ستم
- تو: منظور کشورداران ستمگر
- رمه: گله
- طبع: سرشت (شبه همآوا: تبع: پیروی)
- سپردن: واگذار کردن (بن ماضی: سپرد، بن مضارع: سپار)
- گرگی: درندگی، ستمگری
- شُبان: چوپان
درس چهارم فارسی دهم نیز در سایت قرار دارد.
جواب سوالات کارگاه متن پژوهی درس پنجم فارسی دهم صفحه 42
۱) در شعری که خواندید، پنج واژۀ مهمّ املایی بیابید و بنویسید.
- پاسخ: رونق – محنت – اجل – خاص و عام – حلق – بقا – غرّش – طالع – طبع – غرش شیران – عوعو سگان – تأثیر – طالع
۲) تفاوت معنایی فعل «کُشت» را در ابیات زیر توضیح دهید.
🟦 گفتم که نوش لعلت ما را به آرزو کشت / گفتا تو بندگی کن کاو بنده پرور آید
🟦 بادی که در زمانه بسی شمعها بکشت / هم بر چراغدان شما نیز بگذرد
-
پاسخ: کشت بیت اول: نابود کرد / بکشت بیت دوم: خاموش کرد
۳) برای هر واژه مشخّص شده، یک مترادف از متن درس بیابید.
🟦 بر در بخت بد فرود آید / هرکه گیرد عنان مرکبش، آز ناصر خسرو
🟦 همّت بلند دار که نزد خدا و خلق / باشد به قدر همّت تو اعتبار تو ابن یمین
